Bogowie


Poniszy tekst to gotowy tekst o Bogach i bstwach do podrcznika drugiej edycji napisany przez Michaa Studniarka. Prosz pamita jednak, e niektre elementy mog by niespjne z mechanik, gdy prace nad mechanik trway dugo po tym jak napisano ponisz ksig.

puszkin


Bogowie

- Tak, tak! - podchwyci gruby kapan. - Opamitajcie si, grzesznicy, pki jeszcze pora, bo gniew bogw i pomsta nad wami! Pomnijcie na wieszczb Itliny, na prorocze sowa o karze bogw, ktra spadnie na plemi zbrodniami zatrute! Pomnijcie: "Nadejdzie Czas Pogardy, a drzewo straci li, pk zwarzy si, zgnije owoc i zgorzknieje ziarno, a doliny rzek, miast wod, popyn lodem. I przyjdzie Biae Zimno, a po nim Biae wiato, i wiat umrze wrd zamieci." Tak rzecze wieszczka Itlina! A nim to sistanie, bd widome znaki i spadn plagi, bo pomnijcie, Nilfgaard to kara boa! To bicz, ktrym Niemiertelni schostaj was, grzesznicy, bycie... (ludzkie podejcie do wieszczby Ithliny)


Dzieje kapanw

Nie wiadomo, jakie bstwa przypyny z ludmi na Kontynent, jednak do szybko niektre przepady w otchani zapomnienia, a pozostae zmieszay si z wierzeniami elfw, vranw, czy boboakw. Osiadajcy pord nieludzkich ras nasi przodkowie przejmowali wiele elementw ich wyzna, zwaszcza te, ktre byy podobne do ludzkich. Mimo i ludzie posiadaj wasny kalendarz, to przecie obchodz swoje wita wedug kalendarza elfw, ogaszajc koniec zimy ze witem Imbaelk i wystawiajc w wigili wita Savoine poywienie dla zmarych.
Kiedy Bekker opanowa po Ldowaniu Moc, rycho okazao si, e opanowali j take niektrzy kapani, traktujc to jako objaw wyjtkowej aski ze strony bogw. Tak zrodziy si pierwsze wanie midzy kapanami i magami, ktre trwaj do dzi.
Pocztkowo wielebni cieszyli si szacunkiem, przeniesionym jeszcze z czasw przed Ldowaniem. Jednak pojawienie si Mocy wrd zwykych ludzi, takich jak Bekker, oznaczao dla nich powan konkurencj, cho magowie twierdzili, e nie bd si miesza do polityki, a tylko zgbia Moc. Nadal mieli mocn pozycj przy wadcach, w owych czasach powszechnie stosowano sdy boe. Krlowie zdawali sobie jednak spraw, jak grone jest istnienie osb o tak potnych umiejtnociach: ostatecznie kapani wraz z magami i druidami podpisali Uni Novigradzk, stanowic o rozdziale magii od pastwa. Spokj panowa a do czasu wojny szecioletniej, ktrej pooy kres czarodziej Raffard Biay. Co prawda odmwi proponowanej mu korony, ale poniewa maoletni krl by debilem, zosta faktycznym regentem Redanii, co rozpoczo trwajc wiele lat rywalizacj kapanw i czarodziejw o krlewskie wzgldy, a take o wpywy w pastwie. Ostatecznie cierpliwo krlw wyczerpaa si: pierwszy zareagowa dziad krla Foltesta z Temerii, znacznie ograniczajc kapanom wpyw w radzie i decyzje na dworze. Wkrtce potem w jego lady poszli inni monarchowie i zaczli pokazywa wielebnym, kto tak naprawd rzdzi. Nasta czas chwiejnej rwnowagi, jaka utrzymaa si a do koca drugiej wojny z Nilfgaardem. Kapani i magowie byli nadal obecni na dworach, zachowujc wobec siebie pen nieufnoci rezerw. Ordalia zostay znacznie ograniczone, zrezygnowano take z niektrych, zbyt okrutnych prb. Zachowano jednak zasad tajemnicy korespondencji: do tej pory poczta kapaska, niezalenie od tego, czy dostarczana przez kapana czy goca, podlega takiej samej ochronie jak listy panujcych i bez zgody nadawcy lub odbiorcy nie moe by czytana nawet przez wysokich urzdnikw.
Druga wojna z Nilfgaardem, ktra nie szczdzia wity ani kapanw, przyniosa ze sob kolejne zamieszanie. Obok starych, uznanych religii pojawio si lub odyo na nowo wiele starych, zapomnianych ju kultw i nowych sekt, zwykle goszcych rychy koniec wiata i niszczc niewiernych oraz szerzce si wszdzie zo liczc, e w ten sposb odwlek zbliajcy si koniec wiata. Redani, Temeri i inne kraje Pnocy dosownie zalay rzesze prorokw, wdrownych kaznodziejw, pobkanych eremitw, upatrujcych jedynego zbawienia w Biaym Pomieniu z Poudnia i Biaej Krlowej. Wywiady panujcych susznie przypuszczay, e wikszo z nich jest opaconymi przez Emhyra szpiegami i wichrzycielami, jednak mogy uczyni niewiele, by nie produkowa mczennikw i jeszcze bardziej nie pogarsza nastrojw. Wieci o przewrocie na Thannedd sprawiy, e kapani wrcili do ask, bo nagle okazao si, jako jedyni cay czas wiernie wspieraj swoich wadcw. Kiedy podpisano pokj cintryjski, nasta kilkuletni okres przeladowa magw, w ktrych kapani odgrywali niepoledni rol; mwi si na przykad, e Radowidowi Okrutnemu kilka decyzji i edyktw podsun patriarcha Novigradu Hemmelfart. Obwiniano czarodziejw o wszystko, od sprowadzenia gradu na pola po ulego i zaprzedanie Nilfgaardowi podczas wojny. Po wsiach i miastach tuszcza, judzona przez tak przez kapanw, jak grododziercw mordowaa magw i niszczya ich wiee. Osabieni i pozbawieni Rady oraz Kapituy czarodzieje ponieli wiele strat. Kiedy wreszcie fala przeladowa wygasa, czarodzieje nie odzyskali ju dawnej potgi politycznej, skupiajc si na badaniach i ksztaceniu nastpcw. Powstay w tym czasie liczne kroniki oraz ywoty witych mczennikw i mczenniczek, podtrzymujc w ten sposb pami o dawnej chwale. Wikszo z nich wycofaa si jednak z aktywnego ycia, zamkna w akademiach lub swoich wieach. Kto wie, czy nie szykuj si do odzyskania tego, co zostao im odebrane...

Kapani wrd ludzi

Od czasu podpisania Unii Novigradzkiej zdecydowana wikszo religii posiada wasn, okrelon hierarchi, mniej lub bardziej liczne witynie i konkretne zasady wiary. Gdy krlowie pokazali im, gdzie ich miejsce, zajli si przede wszystkim gromadzeniem wiedzy, nauczaniem oraz opiek nad chorymi i ebrakami. Wikszo kapanw mieszka przy wityniach, ktrymi si opiekuj; przy wityniach powstaj take szpitale, przytuki, szkoy. W witynnych infirmach ucz si czyta, pisa i rachowa dzieci mieszczan, bogatszych chopw i wychowankowie wity. Ci ostatni to podrzucone sieroty, dzieci z rodzin tak licznych, e rodzice-wyrobnicy nie s ju w stanie ich wykarmi, wreszcie bkarty, ktrych ojcem jest rycerz, a matk chopka lub suca z miasta. Czasem trafiaj si rwnie dzieci ofiarowane bstwu w podzice za cudowne uzdrowienie z choroby. Szkoy te ksztac przede wszystkim chopcw: wyjtkiem s witynie kapanek Melitele, cho i tam zachowuje si cisy podzia na grupy chopcw i dziewczt. Te dzieci, ktre wytrzymaj trudy piciu lat edukacji, nie zostan zabrane przez rodzicw do pomocy na gospodarstwie lub same nie uciekn, id potem do terminu uczy si rzemiosa, zostaj pisarczykami lub pomagaj w wityni i jej fundacjach. Bardziej zdolnych edukuje si dalej, na kapana, lekarza czy uczonego, zreszt jedno nie wyklucza drugiego. Aby jednak zosta kapanem, trzeba przede wszystkim odczuwa do tego powoanie, pozwalajce znie trudy i wyrzeczenia, jakich wymaga suba swojemu bogu.
Przyszli kapani w poszukiwaniu wiedzy wdruj z jednej wityni do drugiej, by pogbia swoj wiar i rozwija umiejtnoci pod okiem uznanych mistrzw. W tak drog wysya si przede wszystkim dzieci, ktre okazay si by podatne na magi albo  co zdarza si jeszcze rzadziej  posiadaj dar widzenia przyszoci. W takich wityniach wiedz wykada si czasem na poziomie, ktrego mogliby pozazdroci w Oxenfurcie czy Castel Graupian. Szczeglnym powodzeniem i wysokim poziomem nauki cieszy si witynia w Ellander, prowadzona przez matk Nenneke. Po kolejnych piciu latach takich studiw mona wreszcie zosta wywiconym na kapana i wybra sobie, lub zosta skierowanym, do ktrej ze wity. To, co tam bdzie kapan robi, zaley przede wszystkim od tego, jakimi zdolnociami si wykaza: szczeglnie zabiega si o potraficych operowa Moc i wieszczw. Niektrzy nie wytrzymuj jednak surowego, wypenionego nauk ywota i przedkadaj nad nie kufel oraz peen mieszek. Tacy trafiaj zwykle do band rozbjnikw czy miejskich rzezimieszkw, a jeli maj szczcie, znajd sobie ciepe miejsce w kupieckim czy bankowym kantorku.
Nie s to wszystkie sposoby na przywdzianie duchownej szaty. Przy wityniach mieszkaj te i pomagaj ci, ktrzy przeyli nawrcenie, szukaj tam ukojenia w nieszczciu, ktre ich dotkno albo pokutuj za swoje winy. Wrd rozmaitych sekt i drobnych kultw sposobw na uzyskanie miana kapana jest bardzo wiele, czsto zostaje nim kady, kto przeszed tajne rytuay i osign odpowiedni stopie wtajemniczenia.

Religie ludzi

Kult Wielkiej Matki

Nikt nie wie, jak stary jest kult Wielkiej Matki wrd ludzi  moliwe, e siga nawet czasw jeszcze sprzed Ldowania. Kultw tych bya niezliczona ilo, czci si j od zawsze. Kiedy nasi przodkowie zeszli ze statkw, ich wierzenia spotkay si z bardzo podobnymi wierzeniami elfw czy krasnoludw i wymieszay tak dokadnie, e teraz nie sposb ich rozdzieli. Wielk Matk, bdca jednoczenie Dziewic, Matk i Staruch, czci si waciwie na caym Kontynencie, pod wieloma rnymi postaciami. Niektre przepady w otchani pamici, inne znane s tylko w jakim niewielkim regionie, inne wyznawane s szeroko, w wikszoci krlestw Nordlingw. Wszyscy jednak obchodz podstawowe osiem wit elfiego kalendarza  zmienia si tylko waga, jak wyznawcy rnych bstw przywizuj do poszczeglnych wit.

Melitele

... pi w duej sali, ktra nazywa si Dormitorium, a ko mam ogromnie due, powiadam Ci. Jestem u rednich Dziewczt, dwanacie nas jest, ale ja si najwicej przyjani z Eurneid, Katje i Iol Drug. Dzisiaj natomiast Jadam Ros a najgorzej e niekiedy trzeba Poci i wstawa bardzo wczesnm witem. Wczeniej ni w Kaer Morhen. Reszt napisz jutro albowiem zaraz bdziemy miay Mody. W Kaer Morhen nikt nigdy si nie modli, ciekawe, czeu tutaj trzeba. Pewnie dlatego, e to wiynia.Geralt. Matka Nenneke przeczytaa i kazaa nie pisa Gustw i wyranie bez bdw. I czego si ucz i e czuj si dobrze i jestem zdrowa. Czuj si dobrze i jestem zdrowa nietety Godna, ale Wkrutce Obiad. I kazaa jeszcze Matka Nenneke napisa, e modlitwa jeszcze nikomu nie zaszkodzia, ani mnie ani tobie t z ca pewnoci.Geralt, ponownie mam wolny czas, napisz wic, e si ucz. Czyta i pisa poprawne Runy. Historia. Natura. Poezja i Proza, adnie si wysawia we Wsplnym Jzyku i w Starszej Mowie. Najlepsza jestem w Starszej Mowie, umiem te pisa tarsze Runy. Napisz Ci co, to sam zobaczysz. Elaine blath, Feainnewedd. To znaczyo: Pikny kwiatuszek, dziecko Soca. Widzisz sam, e umiem. I jeszczeTeraz mog znowu pisa, albowiem znalazam nowe piro albowiem tamto stare zamao si. Matka Nennek przeczytaa i chwalia mnie, e poprawnie. I e jestem posuszna kazaa napisa i eby si nie martwi. Nie martw si, Geralt.Znw mam czas, wic napisz, co si przydarzyo. Jak karmiymy indczki, ja, Iola i Katje, to wielki Jeden Indyk na nas napad, szyj mia czerwon i by Okropny Straszny. Najpierw napad na Iol a pniej na mnie chcia napa, ale ja si nie baam, bo on by i tak mniejszy i wolniejszy ni Wahado. Zrobiam zwd i pirut i walnam go dwa razy rzg, a Umkn. Matka Nenneke ne pozwala mi tu nosi Mojego Miecza, szkoda, albowiem bym temu Indykowi pokazaa, czego si nauczyam w Kaer Morhen. Ja ju wiem, e poprawnie Starszymi Runami naley pisa Caer a'Muirehen i e to znaczy Warownia Starego Morza. To pewnie dlatego tam wszdzie s Muszle i limaki oraz Ryby odcinite w kamieniach. A Cintr poprawnie pisze si Xin'trea. Za moje imi pochodzi od Zireael, albowiem to znaczy Jaskka, a to znaczy, e... to znaczy, e mam elfie imi. A przecie nie jestem elfka. Geralt, tutaj u as te si mwi o Wiewirkach. Czasem nawet wojsko przyjeda i wypytuje i mwi, e rannych elfw nie wolno leczy. Ja nie pisnam nikomu ani sweczka o tym, co byo wiosn, nie bj si. I o tym, eby wiczy, te pamitam, nie myl sobie. Chodz do paru i trenuj, gdy mam czas. Ale nie zawsze albowiem musz te pracowa w kuchni albo w sadzie, jak wszystkie dziewczta. I nauki te mamy okropnie duo. Ale to nic, bd si uczy. Ty przecie te uczye si w wityni, mwia mi o tym Matka Nenneke. I powiedziaa jeszcze, e macha mieczem moe byle dure a wiedminka musi by modra.Geralt, obiecae, e przyjedziesz. Przyjed.Twoja CiriPS Przyjed, przyjed.PS II. Matka Nenneke kazaa napisa na koniec Chwaa Wielkiej Melitele, niech jej bogosawiestwo i przychylno zawsze bd z Tob. I eby Ci si nic nie stao. Ciri


Spord wszystkich kultw Wielkiej Matki najbardziej znany i rozpowszechniony jest kult Melitele. Czcz j przede wszystkim w Temerii, Redanii, Kaedwen, Aedrin, Dolnym Sodden, Brugge i Cidaris. Zlao si w jej postaci wiele zapomnianych ju lokalnych bstw urodzaju i podnoci, do ktrych zwracali si tak rolnicy, jak kobiety przy nadziei i dopki kobiety bd rodzi, a ludzie sia, nic nie zachwieje jej pozycji. Kapanki nauczaj wszake, e Melitele jest rwnie bogini adu, prawa i dobra: wiadomo, e kady, czowiek czy nieczowiek, moe zwrci si do wityni tej bogini i nigdy nie zostanie odprawiony z niczym.
Jej wyznawcy obchodz wszystkie osiem wit elfiego kalendarza. Najwaniejsze jest dla nich wito Velen, obchodzone w czas jesiennej rwnonocy. Wwczas to ludzie spoywaj uroczyst wieczerz, a na stole musi si znale jak najwicej, chocia po odrobinie, podw z tegorocznych zbiorw. Potem w modlitwie dzikuj Melitele za urodzaj. Wyznawcy czsto wr te pomylno na przyszy rok w wigili Saovine, wystawiwszy uprzednio na prg mid i kasz dla spragnionych duchw, nim rozzoszczone brakiem poczstunku, o pnocy same nie wejd przez komin. Niektrzy elfim zwyczajem, dla ochrony przed zymi duchami, rozpalaj wtedy ogie jedn szczapk i przechowuj a do maja, aby na Belleteyn rozpali ogniska.
Jedn z wikszych  a na pewno najbardziej znan  jest witynia Melitele w temerskim ksistwie Ellander. Wadz nad ni sprawuje mdra i energiczna matka Nenneke: wraz z innymi kapankami su przybywajcym rad, lecz chorych, opiekuj si sierotami. W ich infirmie ucz si dzieci z nawet z najdalszych stron, przede wszystkim dziewczynki. Poziom ksztacenia starszych dziewczt jest bardzo wysoki, porwnywalny z uniwersytetem w Oxenfurcie; dziwnym trafem jednak najbardziej znanym jej wychowankiem jest nie kapanka, ale kronikarz, wielebny Jarre z Ellander Starszy, autor Rocznikw sawnego krlestwa Temerskiego. Ile za wyszo z niej cenionych uzdrowicielek, nauczycielek, guwernantek, przyszych druidek czy wieszczek, ktre tutaj ucz si panowa nad swoim darem, wie chyba tylko sama matka Nenneke. Kapanki nie nosz one adnych specjalnych symboli: ich znakiem jest duga szata, zwykle szara, na uroczystoci biaa.
Wiee wityni wida ju z dala, ponad otaczajcym j lasem. Kiedy drzewa rzedn, mona zobaczy duy, chroniony murem i solidn bram kompleks wityni. Gdy ju zapowiemy si furtiance, znajdziemy si na ocienionej topolami alejce, prowadzcej do zabudowa mieszkalnych i wityni. Kady, kto przybywa tu pierwszy raz, dziwi si, widzc wykonan z szarego kamienia budowl przytulon do duego, skalnego bloku. To wanie w nim znajduje si waciwe sanktuarium oraz tajemnicza Grota.
Podwrzec przed wityni wyoony jest kamiennymi pytami. Samo wejcie flankuj cztery wysokie, oplecione bluszczem kolumny. Stamtd przechodzi si do przedsionka, prowadzcego do waciwego, ukrytego w skale sanktuarium. Wewntrz panuje pmrok, rozwietlony sabym blaskiem kagankw. Znajduje si tam tylko duy, kamienny otarz oraz awy,na ktrych zasiadaj wyznawcy i kapanki podczas obrzdw. Na cianach pyszni si malowida; najwiksze jednak wraenie wywouje obraz, na ktrym chopi, rycerze i kapani wszelkich bstw postpuj w tanecznym korowodzie pod rce z kociotrupami.
Z przedsionkiem wityni poczony jest budynek, w ktrym mieszkaj kapanki i adeptki. Maj tam swoje dormitoria, kuchni, refektarz, ogromn bibliotek i sale do nauki, a take niewielki szpital. Obok biblioteki, w bocznym, nie uywanym skrzydle, znajduje si dua komnata, udostpniana gociom. Jeli wierzy legendom, mieszka w niej sam Biay Wilk, a take czarodziejka Yennefer.
Z tyu czci mieszkalnej znajduje si taras, wychodzcy na rozlegy, witynny park, okolony kamiennym murkiem ogrd i sad. Czsto wida tam adeptki w szarych, roboczych szatach, pielce grzdki czy karmice drb. witynia pod wieloma wzgldami jest samowystarczalna, paci rwnie ksiciu daniny z owocw, jaj bd wytwarzanych przez siebie serw. Obok ogrodu znajduj si budynki gospodarskie. Znajduj si tam stajnie, obory i warsztaty, w ktrych pracuj adeptki i kapanki. Ulokowano tam rwnie ogromne, laboratorium wityni, gdzie produkuje si szeroko znane leki i eliksiry. Niejeden szlachcic czy zamony mieszczanin w podzice za wyleczenie przewlekej choroby czy odebranie trudnego porodu wpaci do witynnego skarbca okrg sum. Wikszo surowcw kapanki zdobywaj na miejscu, czy to z ogrdka, czy Groty, gdzie hoduj okazy rolin, ktre pono wymary ju do szcztu i nie rosn nigdzie indziej. Mwi, e to zasuga stanowicych dach krysztaowych pyt cho moim zdaniem s zaczarowane albo pobogosawione przez bogini.
Midzy drzewami parku, na samym jego kocu mona dostrzec te dwie kamienne wiee. Jedna z nich mieci dobrze wyposaone obserwatorium astronomiczne. Druga stanowi magazyn ksig, a take warsztat, w ktrym jeszcze przed czasami wielebnego Jarre'a nieliczni przyszli kapani czy pisarczycy biedz si nad stertami ksig, przepisujc je, ozdabiajc wymylnymi ilustracjami bd reperujc.
Dzie kapanek i adeptek nie jest wcale lejszy ni zwykych ludzi. Te, ktre opuciy ju szko, opowiadaj, e wstaje si tam o wicie i udaje na poranne mody. Nastpnie wszyscy rozchodz si do swoich zaj. Adeptki, niezalenie od wieku, spdzaj przedpoudnia na nauce, a popoudniami pracuj: modsze w ogrodzie i przy drobiu, starsze w kuchni, sadzie czy stajni. Kapanki przyjmuj chorych albo pracuj w laboratorium, przygotowujc lekarstwa. Wszyscy, zarwno adeptki, jak i kapanki, odbywaj przed witami cise posty, trwajce czasem nawet po kilka dni. Niekiedy te obdarzone darem wieszczenia skadaj te dodatkowe luby i milcz przez jaki czas, albo dodatkowo przeduaj sobie post. W ten sposb przygotowuj si do transw, w czasie ktrych bogini ma im zsya wizje przyszoci.
Nauka dzieci prowadzona jest w trzech grupach, z ktrych kada ma swoje dormitorium. Najmodsze, Mae Dziewczta, uczy si pisania, czytania i rachowania. Kiedy skocz trzynacie lat, przechodz do rednich Dziewczt i zaczynaj uczy si take historii, wiedzy o zwierztach i rolinach, a take sztuki adnej wymowy tak we Wsplnym, jak i Starszej Mowie. Due Dziewczta szkolone s ju w niewielkich grupach, zalenie od swoich zdolnoci, jeszcze bardziej poszerzajc zdobyt wczeniej wiedz. Dopiero po nastpnych kilku latach nauki staj si kapankami Melitele. W witynnej infirmie uczy si rwnie chopcw, jednak w osobnych grupach i nigdy nie mieszkaj oni na terenie wityni.

ywia

"(...)- Ujrze j mona - zacz - letnim czasem, od Dni Maju i Czerwca a po dni Padzierza, ale najczciej zdarza si to we wito Sierpu, ktre prastarzy zwali: "Lammas". Objawia si ona jako Panna Jasnowosa, we kwiatach caa, a wszystko, co ywe, poda za ni i legnie do niej, zajedno, ziel czy zwierz. Dlatego i imi jej jest ywa. Prastarzy zw j: "Danamebi" i czcz j wielce. Nawet Brodaci, chocia we wntrzu gr, nie wrd pl mieszkaj, szanuj j i imionuj: "Bioemenmagde". (...)"

ywia to bogini czczona na obszarze Dol Blathanna, Doliny Kwiatw, a take w Aedrin i Kaedwen, przez chopw, bartnikw, smolarzy i wszystkich tych, ktrzy yj z ziemi bd lasu oraz ich darw. Pojawia si wrd pl i k od maja a do padziernika, a najczciej w czasie wita Sierpu  Lammas, kiedy ludzie dzikuj Melitele za zebrane plony. Wyglda jak moda, pikna, jasnowosa dziewczyna o rozwietlonym spojrzeniu, odziana w girlandy z kwiatw, kosw i pkw zi, w kwietnym wiecu na gowie, otoczona zwierztami i kaniajcymi si jej wszelkimi rolinami. Bogini tej nie buduje si jej kapliczek  odbiera ona cze podczas wita Lammas, gdy chopi skadaj jej na polach ofiary ze zb, jarzyn i owocw, majc nadziej, e w tym roku zaszczyci ona swoj obecnoci wanie ich wie. Kr te opowieci, e kiedy ywia osidzie midzy jednym z ludw, ktry wybije si nad inne. Po c jednak istota wieczna, ktra istniaa, istnieje i istnie bdzie, kochajca ca ziemi i wszystko, co yje, miaaby wiza si tylko z jednym miejscem i jednym tylko ludem?
Co ciekawe, to jedyna bogini, ktra czy w wierze ludzi, elfy, nizioki, a nawet krasnoludy. Ludzie nazywaj j ywi, elfy i nizioki Dana Meabh, za krasnoludy Bloemenmagde. Nawet, jeli inne rasy nie czcz jej tak jak my, to wyraaj si o niej z gbokim szacunkiem.
Freya

Czarodziejka nigdy nie dogada si z kapankami. Zbyt ostre s pewne podziay... wiatopogldowe. A w kwestii, by pozwoli czarodziejce uy "witego" reliktu czy artefaktu... Nie, zapomnie trzeba o tym.(...)

Przed wityni czekao kilka modych i milczcych kapanek. Jarl pozdrowi je uprzejmie, wyrazi ch rozmowy z ich przeoon, ktr nazywa Modron Sigrdrif. Weszli do rodka, do wntrza rozwietlanego supami wiata bijcymi z wysoko umieszczonych witray. Jeden z takich supw owietla otarz.


Frey czci si wycznie na wyspach Skellige. Jest matk-opiekunk wyspiarzy, ale take patronk wieszczw, telepatw i jasnowidzw, blisk wyznawanej na kontynencie Melitele. Ponurzy mieszkacy Skellige wyobraaj j sobie jako kobiet w ciy, w lunej sukni, o rysach zasonitych opadajc na twarz chust. Na szyi nosi Brisimgamen, naszyjnik jasnowidzenia, a towarzysz jej kot, ktry syszy i widzi to, czego nie wida oraz sok, bystrym okiem spogldajcy z nieba. Jej witynia znajduje si na szczycie wysokiej skay, na wyspie Hindarsfjall. Wpywa si tam wskim przesmykiem, midzy dwoma skaami: wiksz Czatowni Hemdalla oraz mniejsz Kambi. Do wityni prowadz dugie, liskie od mchu schody, ktry obrasta rwnie sam kamienny budynek sanktuarium; na jego dachu mona dostrzec nawet niewielkie drzewka. Wok rozciga si gaj, rwnie zwany Hindar. To std bierze si jemio, ktr mieszkacy Skellige uwaaj za wit i wykorzystuj waciwie wszdzie. Mona ujrze j u poway w domu, zawieszon przy belce nad drzwiami, w koysce dziecka, wiecu panny modej i na mogile jarla.
Sama witynia, jak ju powiedziaem, poronita jest mchem, jakby staa tam od niepamitnych czasw i moliwe, e tak wanie jest. Jest take do wysoka, co wida dopiero, kiedy wejdzie si na sam szczyt skay. We wntrzu panuje pmrok, rozwietlony rnokolorowymi supami wiata padajcymi z ustawionych wysoko, zdobionych witraami okien. Sama witynia jest pusta, za wyjtkiem skromnego, marmurowego otarza i znajdujcego si za nim posgu bogini z pochylon gow i zoonymi na piersi domi, opromienionego barwnym wiatem z jednego z okien. Ci, ktrzy chc prosi Wielk Frey o bogosawiestwo, skadaj na otarzu ofiary. S to zwykle rzebione w drewnie, koci i kamieniu figurki kotw lub sokow: do kamiennej misy trafiaj wykonane przez kobiety szale lub chusty, a take owoce czy inne drogie dla ofiarodawcy przedmioty.
Kapankom przy wityni przewodzi Modron Sigrdrifa; niezalenie od pozycji, wszystkie ubieraj si w szare, dugie suknie, takiego samego kroju jak te noszone przez mieszkanki wysp. Mieszkaj przy wityni, wydajc proszcym wit jemio, czsto proszone s te o rad w wyjanieniu snw, wychowaniu dzieci czy pomoc jako uzdrowicielki czy akuszerki. Zagldaj tu rwnie jarlowie, aby przed wyruszeniem na wypraw poprosi o wrb. W cigu dnia odmawiaj modlitwy dwa razy: rano i wieczorem. Klkaj przed otarzem, pochyliwszy gowy i trwaj tak bez ruchu, godzin albo dwie. W tym czasie, jak mwi, otwieraj si na ask bogini, ktra spywa na nie potem w postaci wieszczych snw, zdolnoci ich poprawnego tumaczenia czy czynienia rozmaitych cudw. Mieszkacy Skellige, a zwaszcza kobiety, spdzajce nieraz wiele miesicy bez mw, bardzo szanuj swoje kapanki i choby nawet ktry z jarlw uwaa kult za mandragor dla mas, nigdy nie omieli si podnie rki na wityni. Wszelkie proby, jakie do nich kieruje, skada wycznie jako unione supliki, za Modron nie musi si ze swoich decyzji tumaczy.

Hludra

Hludra to mao znana, popularna w Creyden i Vespaden bogini, aspekt Matki Ziemi w jej najmodszym i najbardziej radosnym wydaniu. Posiada swoje witynie zarwno w duych miastach, jak i po miasteczkach targowych. Zreszt, witynie te znacznie bardziej przypominaj eleganckie zajazdy, nili dom bstwa: mona tu znale wygodne awy, mikkie poduszki i najlepsze w okolicy napitki. Trudno o jaki posg bogini, gdy jej kapanki same wygldaj jak boginie: s to wycznie hoe, wesoe i pikne dziewczyny, nierzadko pelfki. Wobec ludzi wystpuj w dugich, eleganckich sukniach, dyskretnie podkrelajcych walory ich urody. Jak zawiadcza wiele osb, trudno o lepsze specjalistki, jeli potrzeba porady, jak usidli wybran osob, zauroczy j, uzyska niezawodny lubczyk albo eliksir na wspomoenie si witalnych czy wreszcie poszerzy wiedz o arkanach sztuki miosnej. Niestety, ich usugi maj swoj, nierzadko wysok cen w zocie czy drogich kamieniach.
Z okazji rozmaitych wit kapanki organizuj rne uroczyste spotkania, bdce tak naprawd hucznymi zabawami, na ktrych rozpust krzywi si kapani Kreve. Gwnym witem wyznawcw Huldry jest Bellentyn, kiedy to kapanki wraz z innymi ludmi bawi si przy ogniskach, niejednokrotnie bdc z racji swej urody wybierane na Majow Krlow.

Sedna

Sedna to grona i skonna do wybuchw gniewu wadczyni mrz. Mwi si, e ma na swoje usugi wielk liczb znanych i nieznanych morskich demonw, odpowiedzialnych za wiatry czy morskie prdy. Czcz j i otaczaj penym bojani szacunkiem wszyscy mieszkacy Kontynentu, ktrzy yj z morza: eglarze, rybacy i kupcy. Zaraz po odbiciu od brzegu rzucaj oni w morze pienidze, pragnc zaskarbi sobie jej przychylno. Powicaj rwnie Sednie osoby i zwierzta zmare na pokadzie oraz wszystkich tych, ktrzy popenili na statku wyjtkowo cikie przestpstwa, takie jak zabjstwo czy kradzie albo maj ze oko i przynosz okrtowi pecha.
Bogini nie ma wity ani kapanek: eglarze mwi, e jej wityni jest cae morze. Za jej siedzib uwaa si owian ponur saw Gbi Sedny, wielki rw morski, synny z tego, e zagino na nim wiele statkw. Nim czarodzieje odkryli, kto naprawd jest sprawc zagini statkw w tamtym rejonie, eglarze z caego kontynentu bardzo dugo uwaali, e to bogini gniewa si na ludzi i wryli z tego rychy koniec wiata. Od zawsze jednak, przepywajc w okolicy, ludzie morza rzucali tam bogini na ofiar drobne pienidze.

Nehaleni

on Fredefalka, ksicia Creyden, bya Aridea, mdra, wyksztacona kobieta. Miaa w rodzie wielu wybitnych adeptw kunsztu czarnoksiskiego i zapewne w drodze dziedzictwa przeja do rzadki i potny artefakt, Zwierciado Nehaleni. Jak wiesz, Zwierciada Nehaleni suyy gwnie prorokom i wyroczniom, bo bezbdnie, cho zawile, przepowiadaj przyszo. Aridea do czsto zwracaa si do Zwierciada...
- Ze zwyczajowym pytaniem, jak sdz - przerwa Geralt. - "Kto jest najpikniejszy na wiecie?" Jak wiem, wszystkie Zwierciada Nehaleni dziel si na uprzejme i na rozbite.
- Mylisz si. Aride bardziej interesoway losy kraju. A na jej pytania Zwierciado przepowiedziao paskudn mier jej samej i caego mnstwa ludzi z rki bd z winy crki Fredefalka z pierwszego maestwa.

Kiedy wyrusza si w drog albo kogo drcz ze sny, nigdy nie zaszkodzi si do niej pomodli, zwaszcza, jeli goni ci zbje. Moe i nie jest to bogini znana na caym wiecie, ale ma swoich wyznawcw, gwnie midzy tymi, ktrzy musz duo wdrowa. W wikszych miastach mona trafi na jej kapliczki, gdzie ludzie pal wieczki i kad kamyki z drogi, ale nigdy nie zdarzyo mi si spotka jakiego jej kapana czy kapanki.
Podobnie jak Freya, jest Nehaleni patronk wrb i wieszczenia. Kaniaj si jej prawdziwi wieszczkowie i jasnowidze, ale najczciej wzywaj jej imienia rni wrbiarze i znachorzy, wydzierajcy od kmiotkw ostatnie grosze za objanienie co to znaczy, gdy przyni si im goa baba cwaujca na dziku. Jej imieniem nazwano potne artefakty, z ktrych korzystay osoby zdolne przewidzie przyszo  lustra albo zwierciada Nehaleni. Przepowiaday one przyszo zawile, ale bezbdnie. Poniewa jednak nie wszyscy pytajcy mieli do cierpliwoci, aby odgadywa pokazywane wizje, rycho zaczto dzieli je na mwice jasno i rozbite; ocalay tylko te, ktre znajdoway si w rkach dowiadczonych magw i kapanw.

Wielkie Soce

To stary kult, bardzo zbliony do kultu Kreve. Znano go od niepamitnych czasw, pewnie jeszcze przed Ldowaniem, a potem wpleciono we pewne elementy elfich wierze, z jakimi zetknli si ludzie, ktrzy wyldowali na terenie obecnego Cesarstwa. Jak atwo si domyli, gwnym bstwem jest Soce, dajce ciepo i ycie, ale jednoczenie okrutne i niszczce. Ta dwoisto musiaa si bardzo spodoba ktremu z dawnych wadcw nilfgaardzkich, moe nawet pierwszemu cesarzowi. Z religii jakich wiele w wczesnym Nilfgaardzie uczyni on swoim dekretem kult Wielkiego Soca religi panujc, a siebie najwyszym kapanem. Za jednym zamachem zyska w ten sposb symbol zjednoczenia monarchii oraz opiekuna dynastii, i zamiar ten powid si w peni. Do dzi prawy Nilfgaardczyk, jeli chce marzy o jakiejkolwiek karierze w armii czy na urzdzie, musi co rano pozdrawia soce. Inne religie, jeli jeszcze ocalay, egzystuj w tym kraju na wp jawnie, ledwo tolerowane przez wadze, ktre od czasu do czasu strac jakiego kapana, oskarywszy o dziaalno przeciw Wielkiemu Socu i cesarzowi. Szczeglnie dotyczy to kapanw Kreve, w ktrych nilfgaardzka propaganda przez wiele lat upatrywaa rdo wszelkiego za. Nawet druidzi siedz cicho, gdy podwaanie istniejcego wiatopogldu na paszczynie religijnej to nie tylko herezja, ale i obraza majestatu, za ktr zwykle karze si rwaniem komi, w akcie aski zamienianym na cicie lub powieszenie.
Bycie kapanem Wielkiego Soca to taka sama droga kariery, jak kada inna. Jeli udao si komu skoczy w ktrej z prowincji cesarsk szko dla kapanw albo nawet i akademi w Castell Graupian, ma szans po zdaniu egzaminw uzyska oficjalny tytu kapana. Potem, w zalenoci od wyksztacenia, moe trafi do ktrej z pomniejszych wity lub od razu do biura naczelnika prowincji, ktry nie tylko reprezentuje tam cesarza, ale jest tam te najwyszym kapanem Wielkiego Soca i odpowiada tylko przed samym wadc. Dalej wszystko zaley ju tylko od tego, jak starannie dany kapan bdzie wypenia obowizki kultu, czy bdzie odpowiednio zdolny, a take z kim si sprzymierzy, a komu narazi. Co ciekawsze, wrd kapanw nie ma wieszczw ani nawet osb potraficych rzuca czary; wszyscy posiadajcy takie zdolnoci s kierowani od razu do szkoy dla magw w Loc Grim. Kapani nie nosz nawet specjalnych szat, tylko stosowny do rangi cywilny ubir i zoty acuch z symbolem soca. Wyjtkiem s wita z okazji narodzin cesarza (obecnie to 26 lipca) oraz letnie i zimowe przesilenia, kiedy na czas uroczystoci w wityniach zakadaj biae, haftowane zotem szaty. Wtedy ycie w Nilfaardzie zamiera, a wszyscy wylegaj do wity i na place, gdzie bawi si cay dzie, okazujc przywizanie do Wielkiego Soca i swojego ukochanego cesarza.

Kreve

Kult Kreve, a raczej bstw, ktre pniej zoyy si na niego, jest niemal tak stary, jak ludzie. Na pewno jego pocztki sigaj gboko w czasy jeszcze przed Ldowaniem, tutaj za wchon inne, mniej znane. Kreve to energia, postp, wola dziaania, moc, odwaga, obrona stanu posiadania, a take walka ze zem, jakie siga po ludzk dusz, ycie czy majtek. Jeliowo zagroenie idzie od czowieka, naley go wzywa do opamitania, jeli jednak odmwi, winien by przykadnie ukarany, ze mierci na stosie wcznie. Nic zatem dziwnego, e wiara ta zyskaa na znaczeniu podczas ludzkiego podboju, kiedy to kapani ruszali z wojskowymi ekspedycjami, urzdzajcymi rzezie nieludzkich ras czy wspomagali ludzkie osady w walce z potworami, od ktrych wwczas roiy si pola i lasy. Wtedy te powstaa wita Ksiga: spisano w niej nauki rozmaitych kapanw z czasw zaraz po wyldowaniu. Rni si one jakoci goszonych nauk oraz brzmieniem, potrafi czasem by nawet ze sob sprzeczne; najbardziej popularnym fragmentem jest zapowied kocowej rozprawy ze Zem, uosabianym przez wielkiego smoka. Na wit Ksig chtnie powoywao si wielu bdnych rycerzy, samotnie walczcych z potworami i robicych konkurencj ciko zarabiajcym na chleb wiedminom. Misj Kreve penili te rycerze, zaoywszy dla obrony osadnikw w czasie najbardziej intensywnej kolonizacji Zakon Ry. Kiedy posiada on liczne komandorie w caej Redanii, Temerii i Ellander, obecnie jednak mocno podupad i sta si raczej organizacj towarzysk, do ktrej wstpuj nie tylko ubodzy rycerze, ale nawet synowie bogatych mieszczan, gotowi zapaci tysic novigradzkich koron, by doda sobie splendoru.
Te czasy miny, ale kapani Kreve zdyli zyska powane wpywy midzy panujcymi. To przede wszystkim nich dotkny reformy dziada krla Foltesta i pozostaych monarchw, ktrzy poczuli, e prawdziwa wadza zaczynaa wymyka im si z rk. Wwczas wielebni skupili si przede wszystkim na nauce, ksztaceniu dzieci w przywitynnych infirmach czy pomocy ubogim i sierotom. Zreszt, nie tylko na polu wadzy ponieli porak. O ile s popularni w miastach, na krlewskich dworach i wrd szlachty, to im dalej na wie, tym bardziej ich wiara ustpuje miejsca innym kultom, zwaszcza ktrej z postaci Wielkiej Matki lub lokalnym bstwom, opiekujcym si dan wsi, lasem czy dolin. Teraz przede wszystkim pitnuj magw i gosz walk ze zem w duszy czowieka, chcc pewnie w ten sposb wygra z Lwiogowym Pajkiem czy innymi zakazanymi kultami w rodzaju Lilit lub Baal-Zebutha. Dostrzegaj oni bowiem istnienie innych bogw, lecz ich zdaniem s one tylko sabym odbiciem mocy Kreve, dlatego zwykle patrz na nie z gry albo z nimi walcz, uznawszy za uosobienie za. Nadal zachowuj te lodowat uprzejmo wobec druidw, ktrzy nie mog wybaczy im tego, i w imi rozwoju czowieka popieraj zakcanie rwnowagi Natury. S te gboko przekonani, e ich magia to nie adna Moc, lecz owoc czystej wiary, modlitwy i wyrzecze, i nie bacz na to, e bardzo podobne rezultaty osigaj, wemy na to, kapanki Melitele. Aby dowie swego, gotowi s nawet kogo przekl. Dlatego te magowie to dla nich bluniercy, ktrzy uczynili sobie zabawk z si, z ktrymi igranie moe przynie tylko nieszczcie.
Kapanem Kreve moe zosta kady sprawny i nie sabujcy na rozumie, ludzki mczyzna. Po nauce w witynnej szkce pozostaje on przez pi lat przy wityni, zgbiajc tajniki witej Ksigi, po czym zostaje wywicony na kapana, przywdziewa szar lub brzow szat i lubuje celibat. Jeli odkryto u niego zdolno czynienia cudw albo wieszczenia, wysya do wityni, gdzie znajduj si odpowiedni mistrzowie, ktrzy pomog mu rozwin te niezwyke dary. Nowo wywicony wielebny sam wybiera, jak drog chce pody: moe zosta przy wityni, uda si do jakiego konwentu, zosta pustelnikiem, albo  jeli ma szczcie  zaczepi si przy kancelarii lokalnego hierarchy i bra udzia w misjach dyplomatycznych. Swoje wito krevici obchodz w maju, dwa lub trzy dni przed Belleteyn. Podobnie jak wyznawcy Melitele, podczas tego wita wierni zapalaj cay ogie w domach od smolnej szczapki, pieczoowicie przechowywanej od Saovine, gdy wystawiaj za prg obiaty dla duchw przodkw. W ten wieczr nie odpdzaj od drzwi nikogo, kto poprosi o gocin.
Najwyszym kapanem Kreve na obszarze danego krlestwa jest tamtejszy hierarcha, rezydujcy przy dworze. Monarcha zwykle wysuchuje jego rady, cho nie zawsze ju jest ona brana pod uwag. Sprawuje on piecz nad znajdujcymi si w danym pastwie wityniami czy konwentami, wysya te nowych kapanw w bardziej dzikie i mniej zaludnione obszary. Wikszo duchownychsiedzi wanie przy wityniach, uczc dzieci, odprawiajc naboestwa i zbierajc co miesic dziesiciny. Niektrzy jednak wielebni pod wpywem wewntrznej potrzeby gromadz si w konwentach, wiodc surowe, pene wyrzecze ycie pod kierunkiem przeoonego albo zostaj pustelnikami, yjcymi w dzikiej guszy. Su oni sw mdroci okolicznym mieszkacom, niekiedy z gromadk uczniw sami staj si zaoycielami nowych konwentw.
W prawie wszystkich krlestwach pnocy kult Kreve ma status religii dominujcej, rzeczywisto jednak wyglda inaczej. Sie wity nie jest na tyle gsta, aby sprawowa nad ludem odpowiednio mocn kontrol, dlatego te kapani posiadajcy wasne przemylenia na temat Ksigi i Kreve zwykle gosz je bez oporu. Hierarchowie spogldaj na takie wyczyny do pobaliwie, dopki w oglnym zarysie to, co mwi, nie mija si zbytnio z doktryn, a do kasy spywaj dziesiciny z datkw od wiernych. Kiedy jednak jaki wielebny zaczyna otwarcie gosi co innego albo zyskuje zbyt wielkie poparcie i wzbudza niepokoje, odmawiajc pacenia, zostaje oficjalnie uznany za heretyka, jak to miao miejsce w przypadku proroka Lebiody. S i tacy, ktrzy w swoich rozmylaniach nad mdroci Kreve przechodz granice dzielce ich od szalestwa i herezji i ruszaj w wiat, dostrzegajc i gromic zo wszdzie i w kadej postaci. Ziej oni nienawici do wszystkiego, co jest inne i nie pasujce do ich wizji wiata. Najgorzej, kiedy trafi si midzy nimi taki, ktry potrafi czarowa... znaczy, czyni cuda, od ktrych ludzie padaj na kolana, a niewierni sami si nawracaj, posypujc by popioem. Lepiej od takiego ucieka czym prdzej, bo nigdy nie wiadomo, w czym uzna za heretyka akurat ciebie.

Kult Wiecznego Ognia

Wiadomo bowiem, ze zaden, absolutnie zaden vexling, jak tez zaden inny potwr nie mglby nawet zblizyc sie do murw Novigradu, bo tu w dziewietnastu swiatyniach plonie Wieczny Ogien, ktrego swieta moc chroni miasto. Kto twierdzi, ze widzial vexlinga pod "Grotem Wlczni", o rzut kamieniem od glwnego oltarza Wiecznego Ognia, ten jest bluznierczym heretykiem i swoje twierdzenie bedzie musial odwolac.


Wieczny Ogie to niewielka, lokalna odmiana kultu Kreve, wyznawana tylko w Wolnym Miecie Novigradzie. Podobno nazwa pochodzi od zesanego z nieba ognia, ktrym Kreve rozpali ogniska zzibnitym i godnym pierwszym osadnikom, jacy zapucili si w tamte rejony. Wedle kapanw, ponie on do tej pory na otarzu gwnej wityni, zbudowanej na miejscu zdarzenia. Po prawdzie jednak ta witynia bardzo przypomina stare elfie paace, ktrych ruiny mona jeszcze tu i wdzie obejrze. Dla noszcych czerwone szaty kapanw Wieczny Ogie to symbol nadziei, przetrwania, wiata wskazujcego drog w ciemnoci, zapowiadajcy postp i lepsze jutro. wity pomie strzee miasta przed zymi mocami, ktre mog mu zagrozi; wszyscy wierz, e do Novigradu nie wedrze si aden potwr, a podwaanie tego przekonania uwaane jest za blunierstwo, kwestionuje bowiem potg Wiecznego Ognia. Trzeba przyzna, e strzee niezwykle skutecznie, po prawdzie jednak nie bardzo ma ju przed kim, gdy kapani z ogromnym zapaem wytrzebili wikszo monstrw. Wykazywali przy tym niezwyk pomysowo: gdy zapali jakiego vexlinga, czyli dopplera, najpierw odprawiali nad nim egzorcyzmy, aby pozbawi mocy przemiany, po czym wizali w kij, oblepiali na grubo glin zmieszan z elaznymi opikami i piekli nad ogniem, a ta stwardniaa na skorup.
Osada zmieniaa si, rosa, powoli zmieniaa w znaczne miasto handlowe, jakim jest Novigrad teraz, a wraz z ni rozwija si i umacnia kult Wiecznego Ognia. Wszystkich, ktrzy si tutaj osiedlali, czya nadzieja na to, e tutaj wreszcie bd mogli dorobi si majtku, a ich dziaaniom przywieca blask ognia z gwnej wityni. Rocznic jego zapalenia obchodzi si kilka dni przed Bellenteyn, ale wykazywanie jakichkolwiek zbienoci midzy tymi uroczystociami a elfim witem jest rzecz niezdrow.
Wieczny Ogie potrafi te zapiec, i to bardzo, zwaszcza kiedy oberwie si od stray witynnej lami. Lamia, albo mayeski batog, to kolczasty bat, zwykle noszony zwinity w krg i zawieszony u pasa. Jego wyrobu zakazano w wikszoci krlestw, pewnie dlatego, e trudno jest zapomnie wygldu kogo, kto oberwa tym w twarz. Mimo to s cay czas nosi je stra Wiecznego Ognia, penica w Novigradzie take rol stray miejskiej. Nad stra wadz sprawuje namiestnik do spraw bezpieczestwa, majcy rwnie piecz nad tajn sub miasta i jego szpiegowsk siatk, posiadajc agentw we wszystkich wikszych miastach kontynentu. Podlega we wszystkim hierarsze Wiecznego Ognia, ale posiada tak wielk wadz, e boj si go nawet cechy i rada miejska  zwaszcza, gdy na to stanowisko dostanie si kto taki, jak niesawnej pamici Chapelle. Podobno zosta on namiestnikiem po trupach i krwi, tracc przeciwnikw w rozmaitych wypadkach, w ktrych si specjalizowa. Potrafi te ama ludzi torturami, wymusza faszywe zeznania, na podstawie ktrych wsadza do wizie i zabiera majtki innym albo zwyczajnie szantaowa. Pod koniec ycia, gdy apopleksja coraz bardziej dawaa mu si we znaki, zagodnia pono, cho do samej mierci nikt w t jego agodno zbytnio nie dowierza, wietrzc kolejny chytry wybieg, majcy wszystkich zmyli.
Miasto zarabia na pyncych zewszd handlarzach, ludziach i nie tylko. Poza wityniami i niezliczonymi kapliczkami Wiecznego Ognia, gdzie wci pal si czerwonym pomieniem znicze, najwicej jest wrd nich wity powiconych Kreve. Poza tym mona tu znale mniejsze i wiksze witynie wszystkich znanych i nieznanych, dozwolonych i zakazanych, ludzkich i nieludzkich bstw. Kapani i stra pozwalaj na wszystkie obrzdy, dopki nie uznaj, e kto bluni przeciwko Wiecznemu Ogniowi. Dla bluniercw za kar w Novigradzie jest mier na stosie, podpalonym ogniem z gwnego otarza, a wczeniej konfiskata caego majtku na rzecz miasta. Do pewnego stopnia toleruj nawet magw. Tolerancja ta koczy si jednak, gdy ktry z nich zaczyna zbyt otwarcie praktykowa swoj sztuk albo zapomina o odprowadzeniu do miejskiej kasy stosownego podatku, wyszego ni maszty zawijajcych do portu okrtw.

Nauki proroka Lebiody

Tu przed i w trakcie drugiej wojny z Nilfgaardem pojawio si wiele najrozmaitszych sekt. Cz z nich stanowili wyznawcy i kapani Kreve, ktrzy przekroczyli ju cienk granic midzy ulegoci a herezj, inne otwarcie nawizyway do rozmaitych, zapomnianych ju dzi religii nieludzi. W dawnych, spokojniejszych czasach kapani Kreve sami polowali na heretykw, jednak kt mia czas zaprzta sobie nimi gow, gdy walia na kraje pnocy caa nilfgaardzka potencja?
Jednym z takich grup s wyznawcy proroka Lebiody, wierni czytelnicy jego Dobrej Ksigi. Co prawda pojawia si ona na wiele lat przed nilfgaardzkim najazdem, ale w tych czasach pogardy zyskaa sobie wielu nowych zwolennikw pord wyganianego ze swojej ziemi chopstwa.
Hierarchowie Kreve nie przyznaj si do tego, ale Lebioda by kiedy jednym z nich, kapanem dziaajcym w jakiej zapadej wsi w Redanii, w latach 1185-7, zaraz po stumieniu rebelii Falki. W czasie swoich studiw nad wit Ksig stara si znale sposb, aby jak najzwilej i najskuteczniej wbi do twardych gw swojejtrzdki wite nauki. Dopki owe nauki miay jeszcze jaki zwizek ze swoim rdem, lokalny hierarcha przymyka na jego kazania oko. Wkrtce jednak te rnice okazay si zbyt due  w rozwijajcej si nauce gdzie nagle znikn Kreve, a dodatkowo nabraa ona znacznie bardziej wieckiego charakteru. Mimo to, wrd fali ludowej pobonoci, jaka zapanowaa w kraju po spaleniu Falki i stumieniu powstania, wyznawcy proroka Lebiody zdobywali sobie popularno. Kapani Kreve rycho ogosili go heretykiem, zaraz potem zagin, prawdopodobnie dziki tajnym subom krla Roedeberta. Nie wiadomo, co dziao si z nim dalej. Buntowniczego kapana stracono zapewne przy pierwszej nadarzajcej si okazji, niewykluczone, e w cieszcej si ju wwczas z saw twierdzy Drakenborg.
Poniewa w naukach Lebiody brak jest jakiego istniejcego bstwa, mona powiedzie, e to nie tyle kult, co system filozoficzny, oparty na naukach mistrza. Wielu ludziom trafia do przekonania myl, e cay ich los tak naprawd zaley tylko od nich i wszystko, co maj, zawdziczaj swojej przemylnoci, a nie bogom. Wbrew temu, co si niekiedy mwi, Lebioda zaleca wspiera ubogich, wdowy, sieroty i uciskanych, ale tak, by potem oni, ju wzbogaceni, mogli w razie potrzeby odwdziczy si swojemudobroczycy. Podobnie ma si sprawa z obdarowywaniem  jeli mona, najlepiej zrobi to z cudzej kieszeni albo tak, by przy okazji pozby si tego, co przeszkadza ofiarodawcy.
Dziki spisanym przez jego uczniw i zebranym w Dobrej Ksidze naukom oraz wdrujcym chopom, rzemielnikom i kupcom filozofia Lebiody wysza poza granice Redanii i zacza zyskiwa coraz wiksz popularno, zwaszcza wrd najbardziej obrotnych jednostek. Pniej, gdy do Koviru i Poviss ruszyy tysice osb z caego kontynentu, okazao si nagle, e w pastwie tym czytelnicy Dobrej Ksigi stanowi wikszo, wcznie z krlow Zuleyk, ukochan on krla Esterada Thyssena. I jeli si dobrze zastanowi, mona doj do wniosku, e to wanie nauki Dobrej Ksigi byy jedn z tych rzeczy, ktre uczyniy Kovir handlow potg.

Coram Agh Ter, Lwiogowy Pajk
Nie udao mi si dociec, jakie s pocztki tego kultu, ale, prawd mwic, nie dociekaem te zbyt pilnie. Zbyt niebezpieczna to wiedza, a wyznawcy tego bstwa zbyt wiele ju zego uczynili. Do rzec, e, sdzc po opisie, mg zosta przywieziony z poudnia przez jakiego kupca, albo tak jak Baal-Zebuth, zza Gr Ognistych.
Zdarzyo mi si sucha opowieci onierzy redaskich, ktrzy trafili na jego wityni. Nie bya to dobra witynia: byo tam ciemno, na kamiennym otarzu pali si mierdzcy, zielony ogie, walay si na nim take koci i czaszki, nie wiadomo, czy z ofiar, czy wykradzione z alnika. Nie byo te adnego posgu  na szczcie, bo przydomek tego boka jest wystarczajco wymowny. aden z kapanw nie da si wzi ywym, zabili si przy otarzu. Wszyscy, nawet krlewscy onierze, wychodzili stamtd, dygoczc jak od zimnicy. I wracali znacznie szybciej, ni tam jechali.
Jak mwi nieliczni zapani wyznawcy, Lwiogowy Pajk snuje nici ludzkiego ywota i splata je w wielk pajczyn, ktr cay czas poprawia. Gdy ktra z tych nici zostanie zerwana, oznacza to czyj mier. Jeli kto popeni samobjstwo, jego dusza zostanie poarta przez Corama. Sdzc z takiego opisu, jest to bg mierci, zwaszcza tej gwatownej i niespodziewanej.
Rzadko kto przyznaje si do jego wyznawania; kapani poluj na jego czcicieli tak samo, jak na sugi Baal-Zebutha. Otwarcie witynie Corama stay tylko w zdziczaym po rebelii Falki Poviss, a i to niezbyt dugo. W innych krlestwach, gdzie jego kult jest zakazany, zostay dobrze ukryte. Krlewscy urzdnicy znajduj je nawet na szlacheckich zamkach lub w piwnicach zamonych mieszczan. Wikszo jednak wyznawcw to ludzie ktrzy albo przeyli jak osobist tragedi, bd yj ze mierci za pan brat (jak kaci, onierze czy zbje), lubujcy si w zadawaniu blu i cierpienia. Kapanami zostaj ci, ktrzy szczeglnie zasuyli si dla jego chway, niewane, czy to mczyzna czy kobieta. Poza spenianymi raz na jaki czas obrzdkami nie nosz oni rzecz jasna adnych, wyrniajcych ich szat. Opiekuj si te wityniami i dbaj o to, by pajczyna Corama znajdowaa si w naleytym porzdku, co  jeli wierzy wycignitym na katowskiej awie zeznaniom  oznacza zrywanie nici niektrych osb. Za tymi sowami moe si kry wszystko, od doynania rannych na pobojowisku po dosypanie komu trucizny do kielicha. Wiadomo jednak, e kapani Corama najchtniej posuguj si mocnymi i trudnymi do odczynienia kltwami, ktre rzucane s uroczycie, przy otarzu. Od jej ofiary nagle odwraca si fortuna i przytrafiaj wszelkie moliwe nieszczcia, a wreszcie, zrozpaczona, sama koczy ze sob. To bardzo wygodny sposb, zwaszcza gdy celem jest kto z arystokracji. Jeli wierzy temu, co czytaem i syszaem, szlachetnie urodzonych wyznawcw Corama jest coraz wicej. Moliwe, e to oni stali za podpisaniem ukadu cintryjskiego, jak i ulewami, ktre tego roku zniszczyy plony na poudniu Redanii.

Lilit-Niya

- Eltibald, ktry wcale nie by obkany, odcyfrowa napisy na menhirach Daukw, na pytach nagrobnych w nekropoliach Wogorw, zbada legendy i podania boboakw. Wszystkie mwiy o zamieniu w sposb pozostawiajcy mao wtpliwoci. Czarne Soce miao zwiastowa rychy powrt Lilit, czczonej wci na Wschodzie pod imieniem Niya, i zagad rasy ludzkiej. Drog dla Lilit miao utorowa "szedziesit niewiast w koronach zotych, ktre krwi wypeni doliny rzek".
- Brednia - powiedzia wiedmin. - A w dodatku nie do rymu. Wszystkie przyzwoite przepowiednie s do rymu. Wiadomo powszechnie, o co wwczas szo Eltibaldowi i Radzie Czarodziejw. Wykorzystalicie majaczenia szaleca, aby umocni wasz wadz. By rozbi sojusze, popsu koligacje, zamiesza w dynastiach, sowem, mocniej potarga za sznurki umocowane do kukieek w koronach.

Najstarszym ludem, ktry wyznawa Lilit, bogini zniszczenia, byo prymitywne plemi podobnych do ludzi Wogorw. Zamieszkiwao ono tereny Mag Turga i Geso, a pierwsi krlowie do szybko ich wybili; jeli sdzi z opowieci, byli brodaci, odziewali si w skry i w ogle wygldali plugawie, aich obyczaje byy nie lepsze  podobno skadali swej bogini krwawe ofiary. Resztki plemienia miay wycofa si na wschd, za gry, gdzie ich dalecy potomkowie oraz ludzcy osadnicy wci czcz j pod imieniem Niya.
Na dawnych terenach pozostao po Wogorach nieco zniszczonych upywem czasu nekropolii. Zapisano na nich wizj powrotu ich bogini, ktra utopi wiat w powodzi krwi i doprowadzi do jego zagady, za Wogorowie, jako prawi wyznawcy i pomocnicy, mieli zosta za to wynagrodzeni. Te wydarzenia miao poprzedzi wielkie zamienie soca i narodziny szedziesiciu kobiet ze szlachetnych rodw, ktre przygotuj ziemi na jej przyjcie. O tej przepowiedni wiat usysza szerzej dziki magowi Eltibaldowi i jego Przeklestwu Czarnego Soca, w wyniku ktrego uwiziono w wieach na grskich szczytach lub zamordowano w rny sposb kilkadziesit dziewczt z arystokratycznych i krlewskich rodw. Poniewa urodziy si bezporednio po jednym z wielkich zamie, miay one jakoby by owymi dziewicami, mutantkami o niebywaej, niepohamowanej agresji.
Szalestwo, ktre rozpta Eltibald, mino do szybko, jednak przepowiednia wracaa potem z mniejsz czy wiksz si przy kadym nastpnym zamieniu. Zawsze znajdowa si jaki mag czy eremita, ktry mniej lub bardziej przekonywajco gosi, e ta czy inna krlewna bd ksiniczka jest przeklt pomocnic Lilit. Wizja nadejcia tak potnej siy oddziaywaa na ludzi, zwaszcza gdy dodano do tego jeszcze pierwsze, poprzekrcane wzmianki o wieszczbie Ithlinny i czekajcej wiat zagadzie od Biaego Zimna. Z kad wiksz lokaln wojn pojawiali si samozwaczy, szaleni kapani i prorocy, goszc e oto koniec ju nadchodzi, tylko go patrze za zakrtem. Kapani innych kultw rka w rk z wadykami zgodnie tpili ich, w zarodku ucinajc wszelkie niepokoje i ruchawki i nie dopuszczajc do rozszerzenia si kultu. Nawet druidzi patrzyli krzywo na ich poczynania.
Kult ody na nowo, gdy rozpocza si wojna z Nilfgaardem. Powody byy te same, co zawsze: ludzie z ogarnitych wojn, godem i bezprawiem terenw wierzyli w przepowiedni, nadejcie potnej bogini i rychy koniec wiata. Przekonani, e nie maj ju nic do stracenia, jedni zaczynali oddawa jej cze ze strachu, liczc, e ochroni ich ona przed najgorszym, a drudzy z tych samych powodw z jej imieniem na ustach rzucali si sia zniszczenie wszdzie tam, gdzie jeszcze nie dotara wojna, lub erowa na zgliszczach. Kierowani przez swoich kapanw mordowali, rabowali i palili nie gorzej, ni kupy swawolnych odakw wierzc, e skadaj w ten sposb najwspanialsz ofiar swojej pani.

Baal-Zebuth

To niewielki kult, ale nikomu nie radz pyta si o niego otwarcie: czcz go tylko najgorsi zbje i mordercy. Oficjalnie wyjto go spod prawa we wszystkich krlestwach, poluj na niego kapani Kreve, inne kulty te nie chc mie z nimi nic wsplnego, a uczciwi ludzie syszc to imi pluj trzy razy przez lewe rami. Wszystko, czego si o nim dowiedziaem, poznaem od znajomych kapanw i stray miejskiej.
Zaoycielem mg by jaki wyjtkowo gorliwy kapan Lwiogowego Pajka albo do cna oszalay i pijany rzezi zbjca, cho rwnie dobrze mg przyby zza Gr Ognistych, z Haaklandu. U nas na pnocy pojawi si, gdy zgasa rebelia Falki i po wojnach domowych za krla Esterila, przede wszystkim w opustoszaych regionach Poviss, lecz sporadycznie pojawia si wszdzie tam, gdzie bieda, miecz i ogie doprowadzay ludzi do szalestwa. Wiadomo, e w Gelibolu i dolinie Nimnar pdzika czer pieka i spoywaa w ramach ofiary zapanych ywcem ludzi. S te dokumenty zezna, z ktrych wynika, e wyznawali go take czonkowie zamieszkujcego tamtejsze miasta pwiatka, jak rwnie co najmniej kilku schwytanych temerskich skrytobjcw. Na czcicieli Baal-Zebutha polowano we wszystkich krlestwach i ksistwach; za najsabsze podejrzenie mona byo stan przed sdem, nawet druidzi wydawali ich starostom albo wrcz sami wymierzali sprawiedliwo. W kocu doszo do tego, e kult wytpiono niemal cakowicie. Jeli wierzy kupcom, udajcym si na pnoc, osta si tylko gdzie na kracach wiata, w Velhadzie, Barsie, Jarmulaku, czy na Pustkowiach, ktrymi przez przecz Elskerdeg wdruje si do krain zamieszkaych przez Haakw. Zwaszcza Pustkowia to miejsce, gdzie karawany nadal ruszaj jak na wojn, bo nigdy nie wiadomo, na kogo si trafi.

Pomniejsze bstwa i herosi

Prcz znanych i uznawanych na caym kontynencie czy w poszczeglnych krlestwach bogw wci istnieje niezliczona ilo maych, pomniejszych kultw. Chopi w zapadych czciach wiata nadal czcz rne bstwa, ktre opiekuj si wsiami, miasteczkami, rzekami, grami czy dolinami. Nawet w miastach mona czasem spotka sypice si kapliczki bogw, o ktrych mao kto ju pamita. Niektre stanowi ktre z wciele Wielkiej Matki, czasem symbolizuj siy opiekujce si dan spoecznoci, jak w wiosce Goworoec w Ebbing, ktrej strzee ustawiona w kamiennej kapliczce somiana figurka jednoroca. Kiedy indziej s to rni herosi, ktrzy co prawda nie odbieraj boskiej czci, ale przeszli do legend i lokuj si bardzo blisko rnych bstw. Tak dzieje si na wyspach Skellige. Ich mieszkacy wierz, e gdy nadejdzie znany im z Wieszczby Ithlinny Tedd Deireadh, Czas Biaego Mrozu, z krainy Morhogg wyruszy zbudowany z trupich paznokci drakkar peen widm, upiorw i demonw Chaosu. Wwczas zapieje kogut Kambi i ostrzee bohatera Hemdalla, ktry peni stra na tczowym mocie, czcym Morhogg z naszym wiatem. Hemdall zadmie w swj rg, wzywajc wszystkich mw ze Skellige do stanicia po jego stronie w ostatecznym boju z nadcigajcym zem. Legenda ta jest wci ywa  do dzi s na wyspach ludzie, ktrzy obcinaj swoim zmarym paznokcie, aby opni budow drakkaru.

Religie nieludzi

Elfy

"(...) - Chc - podj Avallac'h, zatrzymujc si i wskazujc doni - by to przetrwao. Nawet gdy my odejdziemy, gdy cay ten kontynent i cay ten wiat znajdzie si pod milow warstw lodu i niegu, Tir na Bea Arainne przetrwa. Odejdziemy std, ale kiedy tu powrcimy. My, elfy. Przyrzeka nam to Aen Ithlinnespeath, proroctwo Ithlinne Aegli aep Aevenien.


Nieatwo jest dowiedzie si, w co tak naprawd wierz elfy. Maskuj si jak mog, kryj za rnymi zagadkami i przypowieciami, jakby szydzc i drwic z naszej gupoty. Ale dla ludzkiego umysu adna zapora nie jest do koca szczelna. Duo mona si dowiedzie, suchajc... magw. Ci wydrwigrosze z gwiazdami na czapkach, uczc si swojej sztuki od elfw, przejli wiele z ich wierze i tradycji. No i jest jeszcze Aen Ithlinnspaeth, Wieszczba Ithlinny, ktr od czasu wojny z Nilfgaardem znaj wszyscy, nawet praczki i lepi ebracy. Oczywicie, pen wersj znaj tylko elfi Wiedzcy, ale do tej pory nigdy nie spotkaem adnego z nich.
Elfy to fatalici. Owszem, znaj ywi, czyli Dana Meabdh, maj dla niej wielki szacunek, podobny nieco do tego, jaki my ywimy wobec naszych matek, nie oddaj jednak czci tak, jak my Melitele czy Kreve, nie obchodz te adnych wit. Dla nich to jeszcze jeden element wiata, dysponujcy wielk, konkretn moc.
Dla elfw najwaniejsze jest rzdzce wszystkim Przeznaczenie. To bezosobowa sia, ktrej nie mona powstrzyma, a jeli kto sprbuje si mu przeciwstawi, skoczy si to dla niego katastrof, gdy Przeznaczenie jest nam narzucone.
Czemu tak si dzieje? Kade dziaanie skada si z trzech czynnikw: Celu, Planu i Rezultatu, czyli mwic po ludzku: przyczyny i skutku. Dlaczego co ma si sta, jak co ma si sta i jakie bd tego rezultaty. Jeli jaki grajek szczerzy si do dziewki w karczmie, to jeli jest im to przeznaczone, pomoe jej potem poprzerzuca siano na stryszku, czego skutkiem bdzie jeszcze jedna gba do wyywienia i furia kochajcegoj parobka. Chyba, i bdzie mu przeznaczone, e z owym parobkiem spotka si na stryszku, a wtedy skutek zaley od jego chyoci.
Nie do na tym. Jak wiadomo, czas dla elfw, jak i druidw czy kapanek Melitele biegnie po kole, po wyznaczonej przez Przeznaczenie zamknitej linii. Kady Rezultat staje si jednoczenie kolejn Przyczyn, prowadzc do nastpnego Rezultatu, i tak w kko. Powiedzmy, e grajek spotka si z tym parobkiem w nieodpowiedniej chwili. I tak rezultat szczerzenia zbw do dziewki w karczmie jest przyczyn tego, e nasz grajek ucieka z niej co si, nie dojadszy kaszy, za ktr zapaci, zostawiwszy tam ca chudob, ze spodniami w rku, ku uciesze wszystkich przytomnych. A rezultatem tak szybkiej ucieczki jest to, e bka si potem po gocicu w koszuli, godny i zzibnity, co moe by przyczyn tego, e prdzej czy pniej zapie go zimnica. Co skoczy si moe rezultatem ostatecznym. Jak to mwi elfy, Va'esse deireadh aep aigeann, co si koczy, co si zaczyna. Co si wydarzyo, dzieje si i wydarzy kiedy, a wszystko jednoczenie. W ten sposb w kadej chwili elf dostrzega wieczno. Symbolizuje to poerajcy wasny ogon w Uroboros oraz blathan caerme, czyli mandala albo girlanda losu, skadajca si ze stylizowanych kwiatw dbu, tawuy i arnowca.
Mona by zapyta, skd zatem wziy si Wiewirki, ktre wymordoway tyle osb podczas ostatniej wojny? Przecie przy takim podejciu lepiej po prostu pooy si i czeka na mier. Elf odpowiedziaby, e skoro kto tak czyni, to pewnie byo mu to przeznaczone. Oni jednak maj co wicej  proroctwo Ithlinny, ktre nie tylko przewidziao schyek ich rasy, ale take koniec naszej, wpierw od wojny, potem od zaraz i wreszcie Biaego Zimna. Jest jednak jeszcze Zirael, Jaskka, symbol nadziei. Elfy wierz, e otworzy ona wrota, przez ktre pod do innego wiata, gdzie mieszkaj ju ich bracia. Tam spokojnie przeczekaj nadchodzcy kataklizm, a potem wrc, by ponownie obj wiat w posiadanie, gdy ju nie pozostanie na nim aden czowiek. Do tego czasu musiay jednak przey, aby mia kto przej przez t bram. I dlatego wanie mode elfy porway za uki i ruszyy do walki, wierzc w to, e nawet jeli oni zgin, pozostali doyj chwili, gdy wrota zostan otwarte. Syszaem, e t Jaskk bya znana z legend i opowieci cintryjska ksiniczka Cirilla, ktrej imi atwo mona uzna za znieksztacone Zirael. Jeli tak byo, to cae ich czekanie poszo na marne, jak wiadomo bowiem z legend i opowieci, Ciri znikna, a elfy jak yj wrd nas, tak yj, i maj si coraz gorzej. Moe sama przesza tymi wrotami i zatrzasna je za sob?

Krasnoludy

Wiele osb uwaa, e krasnoludy to lud, ktry nie wierzy w adnych bogw albo w gbinach swoich kopal kania si rnym ciemnym siom. Prawda jednak jest taka, e krasnoludy s narodem bardzo praktycznym. Waciwie nie zajmuj si niczym, co nie posiada poza walorem estetycznym czy duchowym take wymiaru praktycznego.
ycie zwykego krasnoluda obraca si wok ustalonego od wiekw prawa, zrodzonego z poczucia tego, co jest suszne i moralnie waciwe. Za takie uznaj podporzdkowanie si interesom gromady, od ktrej zaley jego los oraz okazywanie szacunku starszym, niezalenie od zajmowanego stanowiska. Zreszt, rzdy mahakamskich starostw, nastawione przede wszystkim na uzyskanie jak najwikszej produkcji sprawiaj, e brodacze po prostu nie maj czasu myle o takich sprawach. Tote dziwi si rnym ludzkim praktykom i nazywaj je zabobonami, cho szanuj widzc, e s nam niezbdne do ycia. Ich umys domaga si dowodu na wszystko, a czy jaki krasnolud zobaczy kiedy boga albo co od niego uzyska? Wyjtkiem od tej zasady jest tylko ywia, zwana przez nich Bloememagde  pewnie dlatego, e sami spotykali j wystarczajco czsto, by uwierzy w jej istnienie.
Cze dla siwego wosa to jeden z filarw krasnoludzkiej wadzy. Brodacze duym szacunkiem otaczaj swoich przodkw, tak ywych, jak i zmarych. Ich istnienie jest jak najbardziej dowiedzione, bo przecie dugowieczne krasnoludy dobrze pamitaj swych ojcw i dziadw, a w pieniach przechowuj pami o yjcych przed wiekami praszczurach. Ich sowa i czyny czsto s przywoywane i stanowi wskazwki dla ywych, dlatego kady krasnolud stara si pozostawi po sobie dobr pami i dorwna czynom swoich przodkw, jeli ich nie przerosn. Czyni to na rne sposoby, wedle swoich moliwoci: jedni szukaj sawy w boju, inni jako wysoce cenieni rzemielnicy czy bankierzy, kadcy podwaliny finansowych imperiw lub przynajmniej bankw w wielowiekow tradycj. Jeli jaki krasnolud wypeni zobowizanie, ktrego nie zdoa z rnych powodw jego przodek, poczytuje si to za czyn, przynoszcy chlub nie tylko jemu, ale i przodkowi. Nawet te krasnoludy, ktre osiady w miastach, pord ludzi, licz, e zostan pochowani w podziemnych salach Mahakamu, midzy swoimi wsprodowcami, wraz z najlepszym pancerzem i broni, oznakami godnoci oraz przedmiotami uywanymi za ycia. Nie odprawiaj jednak adnych szczeglnych wit i odwiedzaj te sale ponownie tylko po to, by pochowa kolejnego przodka lub wreszcie spocz tam samemu.

Gnomy

"Chytrek si od zacigu wykrci, jakimi prastarymi gnomimi prawami zasaniajc, e niby mu religia wojowa zabrania. I udao mu si..."

O tym, jak naprawd wyglda religia gnomw nic nam nie wiadomo  wszystko rozmywa si w sprzecznych informacjach, ktrych dostarczaj nam sami przedstawiciele tej rasy. Sdzc po tym, jak wiele czy je z krasnoludami, mona by sdzi, e podobnie jak oni obdarzali kiedy szacunkiem swoich zmarych przodkw. Moliwe te, e posiadaj jakie bstwo, przedkadajce spokojn prac na rzecz wsplnego dobra nad bezsensowne walki: podczas wojny z Nilfgaardem czsto powoyway si na starodawne prawa swojej rasy, zabraniajce im jakoby walczy z powodw religijnych. Nie wywoywao to zbyt gonych sprzeciww, poniewa gnomy realizoway w swoich warsztatach zamwienia dla naszych armii, produkujc nie tylko dobr bro, ale take bardziej skomplikowane urzdzenia. Biorc jednak pod uwag ich wrodzony praktycyzm mona sdzi, e nawet jeli kiedy szanowali jakie istoty wysze, to obecnie wszelkie zapisy wiary pozostaj dla nich wycznie martw liter.


Nizioki

Od najdawniejszych czasw pamitamy ich jako niezrwnanych farmerw i opiekunw domowych zwierzt. Nic zatem dziwnego, e podobnie jak nasi chopi czcz przede wszystkim Dana Meabh. Nie zapomniay o niej nawet te nizioki, ktre jako kupcy, karczmarze czy rzemielnicy musiay mieszka w miastach. Rwnie czsto modl si zreszt do Melitele i innych wciele Wielkiej Matki, a gdyby ktry z nich jakim cudem zawdrowa na Skellige, pewnie nie miaby oporw przed pokonieniem si Modron Freyi.

Vrany

W dzisiejszych czasach nieatwo ju o ywego vrana; nawet te resztki, dogorywajce po rezerwatach, nie pamitaj ju zbyt wiele ze swoich dziejw. Wszystko, co o nich wiemy, jest w ksigach z dawnych czasw, kiedy jeszcze yli midzy nami. Wynika z nich, e nie posiadali adnych zdolnoci magicznych, nie czcili te adnych bogw  uwaali, e istnieje tylko to ycie, ktre teraz przeywaj, a potem rozpywaj si w niebycie. Dla naszych kapanw by to kamie obrazy, przez ktry wyrnito wielu z nich, cho same vrany traktuj ycie jak najwiksz wito. Jeeli bowiem poza tym yciem tak naprawd niczego innego nie ma, to jego przedwczesne odebranie i tym samym uniemoliwienie czerpania z jego radoci jest czym niewyobraalnym.

Boboaki

Jeli wierzy starym opowieciom, boboaki to ludek spokojny i pracowity, yjcy z tego, czym obdzielia ich natura, oni za odwdziczaj si jej, jak potrafi. Wszystko, co wiemy o ich wierze, znamy z zapisywanych przez nas legend i poda. A maj ich bez liku, do tej pory zgbiaj je magowie, kapani i uczeni.
Nie ma u nich jednego bstwa, jest za to caa kupa rnych, czczonych jako pbogowie, wielkich boboackich bohaterw. Ich potomkowie wierz, e po mierci przeszli oni w form duchw i nadal opiekuj si swoimi ziomkami, ktrzy zwracaj si do nich po rad. Kady z nich ma swoje wito, przypadajce raz do roku  prawdopodobnie s to rocznice mierci. Wtedy to boboaki na odsonitych, kamiennych otarzach skadaj im ofiary z tego, o co w grach najtrudniej  z ziarna, owocw i warzyw. Nie wida wrd nich kapanw  wszelkim obrzdom przewodz po prostu starsi gromady.
Ich wiat nie jest jednak tak idealny, jak by si wydawao. Ma on swojego przeciwnika, sprawc wszelkiego za w wiecie i midzy boboakami: to czczona przez Wogorw Lilit-Niya. Nie wiadomo, skd, si ona wzia w boboackich wierzeniach: badajcy ich legendy uczeni i magowie sdz, e to echo jakich bardzo dawnych wojen midzy obiema rasami, moliwe, e na ich wierzenia naoya si te Przepowiednia Ithlinny. Boboaki wierzyy, e koniec wiata nastanie, kiedy Lilit powrci, a jej nadejcie poprzedzi ogromne zamienie soca. Dlatego kade takie zjawisko przyjmowali z przeraeniem  starali si wwczas odegna niebezpieczestwo gon muzyk, wojowniczymi okrzykami i potrzsaniem orem. Podobno w taki wanie sposb Dezeh, legendarny opiekun i obroca boboaczych sadyb odpdzi kiedy Lilit, usiujc pod postaci smoka zapolowa na pasione przez niego stado owiec. Na ostateczny z ni bj czuwa te wojowniczy Zameth, picy pod grami; od czasu do czasu jego chrapanie wywouje pono lawiny. Innym wielkim bohaterem boboakw jest Zeli, ktra u zarania dziejw nauczya ich uprawia ziemi i leczy zioami rozmaite choroby. Poniewa jej wito obchodzi si podczas Lammas, uczeni widz w niej jakie wcielenie Wielkiej Matki.
Druidzi

Jemiolarze... kady ich widzia. Radzi dbrowy maj, kaniaj si im i nie pozwalaj polowa ani owi ryb, a kusownikw wsadzaj do wiklinowych bab i pal na wolnym ogniu. Krlowie, rycerze i chopi mog si mia z ich gadek albo kl, e nie pozwalaj rozwija si gospodarce, ale kiedy przychodz jakie kopoty, to do kogo w takim Sodden, Temerii, Rivii czy Angrenie chop spieszy po pomoc i rad? Do druida.
Bractwo druidw powstao wiele wiekw temu, podczas najwikszej fali ekspansji ludzi. Zaczo si od tego, e kilku magw nie mogo pogodzi si z traktowaniem wiata jako wielkiego i niewyczerpanego rezerwuaru Mocy, z ktrego mona bra ile si chce. Przejli elfi punkt widzenia na przyrod i koncepcj Natury, nie godzili si z gwatownym i nieprzemylanym niszczeniem przyrody, opowiadali si za utrzymaniem w Naturze rwnowagi.
Rozpowszechniali te pogldy tak midzy swoimi konfratrami, jak zwykymi ludmi i o dziwo, znaleli naladowcw. Ci pierwsi druidzi uciekali w lene ostpy, aby tam, na elfi mod, y w harmonii z Natur. Za swj symbol przyjli db, symbol czasu, staoci i trwania oraz wiecznie zielon jemio, symbol nadziei i ywotnoci. Druidzi-magowie przenieli te wiedz swoich konfratrw z Bractwa, ktr teraz mogli rozwija i poszerza zgodnie z nowym wiatopogldem. To im zawdziczaj druidzi kolejne pokolenia braci i sistr umiejcych posugiwa si Moc.
Druidzi wierz, e wiat pozostaje w naturalnej rwnowadze. Czowiek jest takim samym elementem Natury jak wszystko inne i nie moe roci sobie prawa do bycia panem wiata. Korzystajc z jej dbr, naley okazywa Naturze szacunek i czyni to rozwanie. Nadmierne zabijanie zamieszkujcych go stworze prowadzi do zachwiania rwnowagi, co z kolei przyblia zagad i koniec wiata. Kady gatunek, nawet ludzie, ma swoich naturalnych wrogw, kady gatunek jest te naturalnym wrogiem dla innych gatunkw. Dla czowieka takim naturalnym wrogiem oprcz wilkw, niedwiedzi i caej reszty maj rwnie by te rne postkoniunkcyjne stwory, przybye z innych wiatw. Jeli je zniszczymy, doprowadzimy do degeneracji wasnej rasy.
Wcielajc swoje postanowienia w ycie, druidzi pouczaj chopw, jak maj y zgodnie z Natur, nie wyczerpujc przedwczenie jej zasobw. Pchaj si te do zamkw i paacw, by uwiadamia monych, do czego moe doprowadzi nieprzemylane niszczenie Natury. Nie cofaj si czasem przed grob zesania suszy, deszczu, gradu czy plagi wy lub ab; dotkno to nawet krla temerskiego w sporze o wycinanie tamtejszych dbw, ktrych kory uywano od dawna do garbowania skr. Mimo to czsto panowie zbywaj druidw bd spogldaj na nich podejrzliwie, zwaszcza jeli wspieraj elfy bd driady, z ktrymi bardzo dobrze si porozumiewaj.
Gdzie zaoono pierwszy Krg, nie sposb teraz okreli, pewnie niedaleko miejsca ldowania. Stamtd druidzi rozchodzili si w rone strony, zakadajc kolejne zgromadzenia. Z upywem czasu zaczli zyskiwa na znaczeniu, zdobywajc szacunek wrd ludzi i nieludzi swoj wiedz i pomoc. Korzystali z niej przede wszystkim chopi, ktrzy w neutralnych Krgach chronili si podczas wojen czy prosili o leczenie z chorb.
Najbardziej znane s Krgi w Mayenie, Temerii, Kovirze, borach Caed Dhu w Angrenie, Caed Myrkvid w Toussaint. Tam jemiolarze ciesz si najwikszym poparciem, a do ich Krgw ludzie pielgrzymuj zewszd. Druidzi opiekuj si rwnie Bloebherisem, uwaanym za najstarszy db na Kontynencie. Od najdawniejszych czasw uwaa si go za miejsce pokojowego zaatwiania sporw i prowadzenia rokowa. Istniej te mniejsze zgromadzenia, chociaby w Ellander  waciwie w kadym krlestwie czy ksistwie znajduje si mniejsze lub wiksze zgromadzenie.
Kady Krg jest osobn organizacj, ktr kieruje hierofant lub flaminika. Pozostali druidzi dziel si zadaniami zgodnie ze swoimi umiejtnociami. Czsto wdruj od jednego Krgu do drugiego, wymieniajc si wiedz oraz wieciami. Raz na rok i w wyjtkowych sytuacjach spotykaj si wsplnie w jednym z Krgw, aby podj wspln decyzj w jakiej sprawie. Jak wiadomo, jemiolarze siedz w dbowych gajach. Nieatwo do nich trafi, gdy w obawie przed nieproszonymi gomi doliny spowijaj magiczne, gste jak mleko opary, przez ktre, jak powiadaj, mog przej tylko ludzie prawi i czystego serca. Jednak wielu poszukujcych rady lub uzdrowienia pielgrzymw, ktrych rzadko mona uzna za takich, udaje si przej przez nie i dotrze do zewntrznej czci Krgu. Ku swemu zaskoczeniu, znajd tutaj cakiem zwyczajne chatki z drewna, kryte som lub trzcin, w ktrych mieszkaj pielgrzymi i druidzi. Porodku osady, zwykle pod pniem ktrego z dbw, wznosi si znacznie wikszy budynek, z drewnianych bali i kryty kor, niekiedy postawiony na drewnianych supach. Jest to miejsce, gdzie druidzi lecz przybyych, udzielaj porad, a take spotykaj si w mniej wanych sprawach. W gbi lasu znajduje si krg waciwy, gdzie wstp maj tylko druidzi i zaproszeni przez nich gocie. Kady profan, ktry omieliby si tam zapuci, moe liczy na straszliw mier w paszczy lenych bestii, gorejcej, wiklinowej babie lub rozszarpany przez drzewa.
Nikt nie zliczy, ilu druidw i druidek, nawet tych obdarzonych Moc, to sieroty i podrzutki, cho obecnie wielu jemiolarzy to take ludzie z miasta. Chopi oddaj im swoje dzieci na wychowanie tak, jak do witynnych szkek, zdarza si te, e w ich szeregi wstpuj kapanki Matki Ziemi, jak choby Melitele. Przebywajc w Krgu, pracujc na rzecz wsplnoty, opiekujc si pielgrzymami oraz chorymi i przygldajc uroczystociom, nasikaj druidzkim wiatopogldem. Jeli zostaj uznani za godnych tego zaszczytu, proponuje im si pozostanie w Krgu na zawsze, jako penoprawnym druidom. Wszyscy, ktrzy zdecyduj si na to, skadaj luby czystoci.
Druidzi nosz dugie, biae szaty oraz dbowe zwykle kije; innym wyrniajcym ich przedmiotem s niewielkie, zote noyki o ksztacie sierpa, otrzymywane podczas uroczystoci przyjcia do Krgu. Udajc si w delegacje i podczas wit zakadaj rwnie wiece z jemioy i dbowych lici. Wrd mczyzn obowizkowe s brody.
Swoje wita obchodz podczas omiu witecznych dni elfiego kalendarza. Domyla si mona, e pochodz one w prostej linii od wit elfw i nie s jeszcze tak zmienione, jak te odprawiane po wsiach. Niektre s odprawiane wewntrz Krgu i poza zaproszonymi gomi maj na nie wstp tylko czonkowie bractwa, inne s dostpne dla wszystkich. I tak podczas Belleteyn rozpala si ogniska z jodowych pni, a na rusztowaniu z brzozowych pni zasiadaj Majowy Krl w wianku i Krlowa Maja. W Savoine, bdc u elfw ostatni noc starego roku, wszystkie ognie w Krgu rozpala si jedn smoln szczapk, ktr przechowuje si do maja i rozpala ni ogie na nastpny Belleteyn - dla zapewnienia sobie przychylnoci Natury. Ogie na uroczysto Savoine jest czysty, powstay najstarszym z moliwych sposobw, przez tarcie i podpalenie uprzednio podsypanego suszu.
